Năm 2026 đượctuyênbốlà NămhợptácNga - Việttronglĩnhvựckhoahọcvà giáodục. Quyết định tương ứng đã được đưa ra vào dịp kỷ niệm 75 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước sau các cuộc đàm phán giữa Tổng thống Liên bang Nga V.V. Putin và Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam Tô Lâm. Chương trình sự kiện phong phú, bao gồm khởi động các chương trình giáo dục mới, phổ biến tiếng Nga tại Việt Nam và tiếng Việt tại Nga, cũng như hỗ trợ trao đổi học thuật và các dự án nghiên cứu chung, sẽ góp phần tăng cường hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Liên bang Nga và Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Quan hệ hợp tác Nga - Việt trong lĩnh vực khoa học và giáo dục dựa trên nền tảng hợp tác lịch sử được hình thành từ nửa đầu thế kỷ 20, gắn liền với sự ra đời của nước Việt Nam độc lập, việc hình thành hệ thống giáo dục và các trường khoa học đầu tiên. Cho đến nay, quan hệ hợp tác cùng có lợi trong lĩnh vực khoa học và giáo dục vẫn tiếp tục là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng lòng tin và sự hiểu biết lẫn nhau sâu sắc giữa nhân dân Nga và Việt Nam, đặt nền tảng cho việc cùng kiến tạo tương lai chung.

Quan hệ hợp tác khoa học Nga - Việt phát triển ổn định và dựa trên cơ sở vững chắc là các lĩnh vực hai bên cùng quan tâm, chủ yếu là vật lý, khoa học vật liệu, sinh học, sinh thái học, hóa học và y học. Nền tảng chính cho sự hợp tác này là Trung tâm Nghiên cứu khoa học và Công nghệ Nhiệt đới chung Nga - Việt, với vị thế đặc biệt đã được khẳng định trong Tuyên bố chung về việc tăng cường hơn nữa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện, được thông qua sau cuộc hội đàm giữa lãnh đạo Nga và Việt Nam vào tháng 6 năm 2024.

Hiện nay, hai bên đã phê duyệt Chiến lược phát triển Trung tâm Nhiệt đới đến năm 2035 và Chương trình 5 năm về nghiên cứu khoa học và ứng dụng trong các lĩnh vực khoa học vật liệu nhiệt đới, sinh thái học, y học và công nghệ sinh học. Có khoảng 60 tổ chức nghiên cứu của Nga tham gia vào việc thực hiện các chương trình này, bao gồm cả các tổ chức trực thuộc Bộ Khoa học và Giáo dục đại học Nga, Cơ quan Giám sát Liên bang về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phúc lợi con người (Rospotrebnadzor) và Trung tâm Nghiên cứu khoa học Quốc gia “Viện Kurchatov”.

Một trong những lĩnh vực truyền thống trong hợp tác khoa học song phương là các nghiên cứu về biển đầy triển vọng. Từ năm 2018, các chuyên gia Nga và Việt Nam đã thường xuyên công tác trong các chuyến thám hiểm chung trên các tàu nghiên cứu khoa học “Viện sĩ Oparin” và “Viện sĩ Lavrentiev”. Để đảm bảo sự phát triển mang tính hệ thống của lĩnh vực này, Lộ trình hợp tác nghiên cứu khoa học biển giai đoạn 2026–2035 đã được ký kết vào ngày 11 tháng 12 năm 2025. Văn kiện này đưa ra những định hướng rõ ràng cho việc lập kế hoạch các hoạt động thám hiểm trong thập kỷ tới.

Một dấu mốc quan trọng khác là việc chuyển giao tàu nghiên cứu “Giáo sư Gagarinsky” của Nga cho Trung tâm Nhiệt đới vào tháng 5 năm 2025. Như biểu tượng cho sự tôn trọng và tình hữu nghị, phía Việt Nam quyết định giữ nguyên tên tàu là Yuri Vladimirovich Gagarinsky, theo tên của nhà hóa học Liên Xô kiệt xuất, nhà tổ chức khoa học vĩ đại và thành viên thông tấn của Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô.

Công tác nghiên cứu đã được bắt đầu ngay sau khi con tàu được chuyển giao. Trong suốt hành trình từ Vladivostok đến Hải Phòng, các nhà khoa học đến từ hai nước đã tiến hành các nghiên cứu chung trên Thái Bình Dương và thực hiện khảo sát tại 30 trạm quan trắc. Vào năm 2026, tàu “Giáo sư Gagarinsky” sẽ một lần nữa ra khơi thực hiện khảo sát biển nhằm nghiên cứu toàn diện tình trạng sinh thái của vùng biển ven bờ Việt Nam.

Nền tảng cho hợp tác khoa học tiếp tục là cơ chế tài trợ ngang bằng. Ngày 10 tháng 5 năm 2025, trước sự chứng kiến của lãnh đạo Nga và Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Giáo dục đại học Nga V.N. Falkov và Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam Nguyễn Mạnh Hùng đã ký kết thỏa thuận về việc tổ chức các cuộc thi nhằm tuyển chọn dự án nghiên cứu khoa học chung. Thỏa thuận này thiết lập cơ chế bền vững trong việc hỗ trợ nghiên cứu song phương về các lĩnh vực khoa học tự nhiên và khoa học nhân văn. Các dự án đầu tiên được tuyển chọn theo cơ chế này sẽ được triển khai trong giai đoạn 2026-2028.

Hợp tác giáo dục từ lâu đã chiếm vị trí quan trọng trong quan hệ Nga - Việt. Từ những năm 1950, khoảng 75000 chuyên gia Việt Nam đã được đào tạo bậc đại học tại các trường đại học Liên Xô và Nga, nhiều người trong số họ đã có những đóng góp đáng kể cho sự phát triển của đất nước. Hàng năm, có hơn 3000 công dân Việt Nam theo học tại các trường đại học Nga.

Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam được phân bổ một trong những hạn ngạch lớn nhất từ Chính phủ Nga – cấp 1000 suất học bổng được tài trợ từ ngân sách mỗi năm. Con số này được quy định trong Hiệp định liên chính phủ về giáo dục đại học, ký kết vào ngày 20 tháng 6 năm 2024 dưới sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước.

Về phía mình, Việt Nam dành 75 suất học bổng trong khuôn khổ hạn ngạch quốc gia cho công dân Nga theo học tại các trường đại học của Việt Nam.

Hiện nay, có hơn 500 thỏa thuận đang có hiệu lực giữa các tổ chức giáo dục của Nga và Việt Nam. Trong khuôn khổ các thỏa thuận đó, các bên triển khai các chương trình giáo dục chung, phát triển hoạt động trao đổi học thuật, tiến hành nghiên cứu khoa học và tổ chức các chương trình giáo dục bổ sung. Các mạng lưới Nga - Việt của các trường đại học kỹ thuật và các trường đại học kinh tế đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành kiến trúc hợp tác tương ứng.

Ngoài ra, các nền tảng then chốt phục vụ ngoại giao khoa học và giáo dục là các diễn đàn truyền thống như Diễn đàn Hiệu trưởng các trường đại học Nga và Việt Nam. Diễn đàn sẽ được tổ chức lần thứ ba tại Việt Nam vào tháng 3 tới và sẽ là một trong những sự kiện quan trọng trong chương trình Năm “chéo”.

Trong khuôn khổ hợp tác song phương, ngôn ngữ cũng là lĩnh vực được ưu tiên chú trọng. Với sự ủng hộ của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tiếng Nga được bắt đầu giảng dạy tại Việt Nam từ những năm 1950. Trong những thập kỷ qua, tiếng Nga đã được tích hợp sâu rộng vào hệ thống giáo dục của Việt Nam, và từ năm 2022 nó đã được đưa vào danh sách các ngoại ngữ thứ nhất trong các trường phổ thông của Việt Nam.

Từ năm 1983, Phân viện tiếng Nga mang tên A.S. Pushkin tại Hà Nội đã bắt đầu hoạt động tại Việt Nam, nhằm cùng với các đối tác Việt Nam quảng bá ngôn ngữ và văn học Nga ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Ngày 10 tháng 5 năm 2025 dưới sự chứng kiến của lãnh đạo hai nước, Hiệp định liên chính phủ về việc chuyển đổi Phân viện tiếng Nga mang tên Pushkin tại Hà Nội thành trung tâm hợp tác Nga - Việt đã được ký kết. Năm vừa qua, gần 1400 học viên đã trải qua các khóa đào tạo tại cơ sở này – nhiều hơn gấp tám lần so với năm 2023. Trong tương lai, trung tâm sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo dự bị, bồi dưỡng cho các ứng viên Việt Nam dự định theo học tại các trường đại học hàng đầu của Nga.

Logo Năm “chéo” kết hợp hình ảnh thiên nga và chim hạc – những biểu tượng truyền thống đã in sâu trong văn hóa Nga và Việt Nam. Hai chú chim tượng trưng cho sự phát triển tích cực của quan hệ song phương, sự hỗ trợ lẫn nhau và khát vọng vươn tới những tầm cao mới.

Yếu tố trọng tâm của logo là đôi cánh – hình ảnh ẩn dụ về khoa học và giáo dục như những công cụ không thể thiếu cho sự phát triển. Nếu khoa học giúp chúng ta thấu hiểu các quy luật của tạo hóa, tìm ra lời giải cho những thách thức phức tạp nhất, thì giáo dục rèn giũa nhân cách, trao cho con người chìa khóa mở ra cánh cửa dẫn đến sự tự chủ và tự định hình bản thân, đồng thời trao cho ta sức mạnh để kiến tạo một thế giới tươi đẹp hơn. Cùng nhau, khoa học và giáo dục tạo nên nền tảng vững chắc cho xã hội tiến lên phía trước – hướng tới tương lai. Đó cũng là mục tiêu chính của Năm hợp tác Nga - Việt Nam trong lĩnh vực khoa học và giáo dục.